Sushumna, Ida i Pingala – między tradycją Kundalini Jogi a Neurofizjologią.

Sushumna, Ida i Pingala – między tradycją Kundalini Jogi a Neurofizjologią.

W tradycji Kundalini Jogi człowiek postrzegany jest nie tylko jako ciało fizyczne, ale jako złożony system, w którym ciało, oddech, układ nerwowy, umysł i świadomość pozostają ze sobą w ciągłej relacji.

Jednym z najważniejszych elementów tej mapy jest Sushumna Nadi – centralny kanał energetyczny, któremu towarzyszą dwa kanały boczne: Ida i Pingala.

Warto jednak zachować jedno zasadnicze rozróżnienie:

Sushumna, Ida i Pingala są pojęciami tradycji jogicznej i nie są strukturami anatomicznymi.

Współczesna medycyna nie identyfikuje ich jako fizycznych przewodów w organizmie. Możemy natomiast zestawiać ich tradycyjny opis z tym, co wiemy o funkcjonowaniu kręgosłupa, rdzenia kręgowego, układu autonomicznego, oddechu, propriocepcji i regulacji pobudzenia.

1. Sushumna – centralna oś Sushumna Nadi opisywana jest jako centralny kanał przebiegający w osi ciała, związany z kręgosłupem i procesem wznoszenia się Kundalini.

W tradycji jogicznej jest to droga, przez którą energia Kundalini może wznosić się ku wyższym poziomom świadomości.

Z perspektywy anatomii najbliższą fizyczną strukturą w tej osi jest oczywiście kręgosłup wraz z kanałem kręgowym i rdzeniem kręgowym. Nie oznacza to jednak, że Sushumna jest rdzeniem kręgowym. Rdzeń kręgowy jest rzeczywistą strukturą ośrodkowego układu nerwowego. Przewodzi informacje pomiędzy mózgowiem a obwodowym układem nerwowym oraz uczestniczy w organizacji odruchów i kontroli ruchu.

Sushumna należy natomiast do subtelnej mapy energetycznej jogi. Możemy więc mówić o nich jako o dwóch różnych opisach człowieka:

rdzeń kręgowy – opis neuroanatomiczny,

Sushumna – opis jogiczny i doświadczeniowy.

2. Ida i Pingala

Po obu stronach Sushumny tradycja opisuje dwa kanały:

Ida Nadi – związana z lewą stroną, jakością chłodzącą, receptywną i uspokajającą.

Pingala Nadi – związana z prawą stroną, aktywnością, ciepłem i mobilizacją.

W praktyce jogicznej ich równowaga ma znaczenie dla osiągnięcia stanu stabilności i integracji.

Współczesna fizjologia również opisuje dynamiczną równowagę pomiędzy procesami mobilizującymi i regeneracyjnymi organizmu.

Mamy tutaj przede wszystkim:

układ współczulny – związany m.in. z mobilizacją organizmu,

oraz

układ przywspółczulny – związany m.in. z odpoczynkiem, trawieniem i procesami regeneracyjnymi.

Nie należy jednak mówić:

Ida = układ przywspółczulny

Pingala = układ współczulny.

To byłoby zbyt dużym uproszczeniem.

Możemy natomiast zauważyć, że oba modele opisują pewien aspekt równoważenia pobudzenia i wyciszenia organizmu.

3. Oddech jako pomost

Jednym z najciekawszych miejsc spotkania tradycji jogicznej i współczesnej fizjologii jest oddech.

Oddech nie jest wyłącznie wymianą gazową.

Układ oddechowy pozostaje w ścisłej relacji z mózgowiem, układem autonomicznym, rytmem serca i stanem pobudzenia.

Zmiana częstotliwości, głębokości i rytmu oddechu może wpływać na funkcjonowanie autonomicznego układu nerwowego oraz na sposób, w jaki człowiek doświadcza własnego ciała.

Dlatego pranajama, świadomy oddech i rytmiczne oddychanie są w Kundalini Jodze tak ważnymi narzędziami.

Oddech staje się łącznikiem pomiędzy procesem fizjologicznym a świadomą regulacją stanu organizmu.

4. Kręgosłup jako oś sensomotoryczna

W Kundalini Jodze często pracujemy z kręgosłupem poprzez:

* fleksję i ekstensję,

* skręty,

* ruchy boczne,

* wydłużanie osi,

* stabilizację,

* rytmiczny ruch połączony z oddechem.

Z punktu widzenia neurofizjologii taki ruch dostarcza do mózgu dużej ilości informacji z receptorów znajdujących się w mięśniach, stawach i innych tkankach.

Jest to część propriocepcji, czyli systemu pozwalającego mózgowi orientować się, gdzie znajduje się ciało i jak się porusza.

Dlatego świadoma praca z kręgosłupem może być jednocześnie pracą z:

ruchem → propriocepcją → oddechem → napięciem mięśniowym → uwagą → regulacją pobudzenia.

5. Rdzeń kręgowy a doświadczenie „centralnej osi”

Rdzeń kręgowy stanowi główną drogę komunikacji pomiędzy mózgowiem a znaczną częścią obwodowego układu nerwowego.

Informacje czuciowe z ciała docierają do struktur ośrodkowego układu nerwowego, a sygnały ruchowe i autonomiczne są przekazywane w kierunku obwodu.

Dlatego doświadczenie „centralnej osi” ciała ma również bardzo konkretny wymiar neurofizjologiczny.

Kiedy człowiek prostuje kręgosłup, stabilizuje tułów, synchronizuje ruch z oddechem i kieruje uwagę do wnętrza ciała, jednocześnie angażuje układy odpowiedzialne za:

* kontrolę postawy,

* równowagę,

* propriocepcję,

* interocepcję,

* regulację oddechu,

* napięcie mięśniowe,

* uwagę i świadomość ciała.

To właśnie tutaj język jogi i współczesnej neurofizjologii zaczynają się interesująco spotykać.

6. Nerw błędny – ważne zastrzeżenie

Współcześnie często mówi się, że praktyka Kundalini Jogi „aktywuje nerw błędny”.

To stwierdzenie jest zbyt uproszczone.

Nerw błędny nie biegnie wzdłuż kręgosłupa.

Jest nerwem czaszkowym, który wychodzi z pnia mózgu i unerwia m.in. struktury klatki piersiowej oraz jamy brzusznej.

Oddech, rytm serca, stan emocjonalny i aktywność autonomiczna pozostają jednak ze sobą powiązane, a nerw błędny jest ważnym elementem tych procesów.

Dlatego praktyki oddechowe, relaksacyjne i medytacyjne mogą wpływać na parametry związane z autonomiczną regulacją organizmu.

Nie oznacza to jednak, że każda kriya „stymuluje nerw błędny” w prostym, bezpośrednim znaczeniu.

7. Kundalini – co właściwie „wznosi się”?

W tradycji Kundalini mówi się o przebudzeniu i wznoszeniu energii Kundalini przez Sushumnę.

Jest to fundamentalny obraz duchowej transformacji.

Z punktu widzenia nauki nie mamy podstaw, aby twierdzić, że istnieje fizyczna energia przemieszczająca się w górę rdzenia kręgowego.

Możemy natomiast badać doświadczenia towarzyszące intensywnej praktyce:

* zmianę pobudzenia autonomicznego,

* zmiany oddechu,

* napięcie i rozluźnienie mięśni,

* zmiany percepcji ciała,

* zwiększoną interocepcję,

* zmiany uwagi,

* stany absorpcji medytacyjnej,

* zmiany emocjonalne i subiektywne poczucie energii.

Dlatego „wznoszenie Kundalini” można pozostawić w jego tradycyjnym, duchowym znaczeniu, a fizjologiczne skutki praktyki opisywać osobnym, naukowym językiem.

8. Czakry na osi Sushumny

W tradycji jogicznej czakry rozmieszczone są wzdłuż centralnej osi ciała.

Można je traktować jako element symbolicznej i medytacyjnej mapy doświadczenia człowieka.

Nie są one jednak odpowiednikami konkretnych gruczołów dokrewnych ani struktur mózgu.

Na przykład często spotykamy popularne twierdzenie:

Ajna = przysadka mózgowa

Sahasrara = szyszynka.

Nie jest to anatomiczne stwierdzenie medyczne.

Można natomiast powiedzieć, że tradycja jogiczna lokalizuje doświadczenia związane z koncentracją, świadomością i percepcją w określonych obszarach osi ciała, a współczesna nauka bada te doświadczenia poprzez funkcjonowanie mózgu, układu hormonalnego i autonomicznego.

9. Dlaczego Kundalini Joga pracuje tak intensywnie z osią ciała?

Ponieważ praktyka nie oddziałuje tylko na mięśnie.

Kriya może jednocześnie angażować:

ciało

↓

oddech

↓

propriocepcję i interocepcję

↓

układ nerwowy

↓

regulację pobudzenia

↓

uwagę

↓

doświadczenie emocjonalne.

W tym sensie ciało staje się narzędziem pracy psychoterapeutycznej i samoregulacji.

Nie dlatego, że „energia omija fizjologię”, lecz właśnie dlatego, że psychika i fizjologia pozostają ze sobą w ciągłej komunikacji.

Najważniejsze zdanie

Sushumna nie jest rdzeniem kręgowym. Ida nie jest nerwem błędnym, a Pingala nie jest układem współczulnym. Są to różne mapy opisu człowieka.

Możemy jednak prowadzić między nimi dialog.

Kundalini Joga opisuje doświadczenie centralnej osi jako Sushumnę.

Anatomia opisuje tę oś poprzez kręgosłup i rdzeń kręgowy.

Neurofizjologia opisuje komunikację między mózgiem, rdzeniem, układem autonomicznym, oddechem i ciałem.

Psychoterapia może wykorzystać świadomy ruch, oddech i interocepcję jako narzędzia regulacji i zwiększania świadomości własnego stanu.

I właśnie na styku tych czterech perspektyw można budować współczesne, odpowiedzialne podejście do Kundalini Jogi jako praktyki pracy ciało–umysł.

Zapraszam serdecznie na zajęcia indywidualne/ terapię, oraz zajęcia grupowe Kundalini Jogi

Marta Wilk-Sokołowska Mój 665015506